OKUMA ARŞİVİ
İnanç, düşünce ve medeniyet üzerine okumalar. Bir konu seçin; kavramların ve soruların izini sürün.
Kendimizi tanıtırken adımızı, yaşımızı veya yaptığımız işi söyleriz. Fakat bütün bu bilgilerden önce gelen daha yalın bir mesele vardır: Kendimizin var olduğunun nasıl farkına varırız? İbn Sînâ’nın Uçan İnsan düşünce…
Bir nutk-ı şerîfin altı dizesinden hareketle dîdâr, zülüf, muhabbet ve teslimiyet üzerine bir okuma. Osman Şems Efendi’nin şiiri, insanın neye baktığını ve gönlünü neye bağladığını nasıl sorguluyor?
Başörtülü bir çocuğu okul kapısında bırakmak hangi ilerlemenin göstergesidir? Azerbaycan’daki 2026 kıyafet düzenlemeleri, şehit kızının okula alınmadığına ilişkin haber ve eğitim hakkı üzerinden açık bir itiraz. İnanç…
Garson çayı dökünce ‘beceriksiz’, biz dökünce ‘masa yamuk’ mu oluyor? Bir mizah sahnesinden hareketle davranıştan karaktere nasıl geçtiğimizi inceliyoruz. Uyuşma yanlılığı, aktör–gözlemci hipotezi ve kendine hizmet eden…
Fâtiha’nın başlangıcında Allah’ın sıfatlarından söz ederken “İyyâke na‘budu” ile doğrudan O’na sesleniriz. Bu yazı, belâgatta iltifat adı verilen geçişi âyetlerin Arapça yapısı üzerinden inceliyor; “yalnız sana”, “biz”…
Bir cümleyle tekrar karşılaşmak, bazen o cümleyi doğrulayan yeni bir kanıt varmış gibi hissettirebilir. Psikolojide doğruluk yanılsaması olarak araştırılan bu etki neyi gösteriyor, neyi göstermiyor? Tekrarı bağımsız…
Bir sözlüğün içinde dünya haritasının ne işi var? Kâşgarlı Mahmud’un Dîvânu Lugâti’t-Türk’ü, Türkçe kelimeleri açıklarken konuşan insanları da görünür kılar. Ekmek adlarından atasözlerine, lehçe farklarından yer…
921’de Bağdat’tan çıkan bir elçilik heyeti, 922’de İdil Bulgar hükümdarına ulaştı. Hükümdar neden hem din öğreticileri hem de kale desteği istemişti? İbn Fadlân’ın anlatısından hareketle yolculuğu, getirilemeyen dört…
Tevekkül, hiçbir şey yapmadan beklemek midir; yoksa çalışırken de Allah’a dayanabilmek mi? Kur’an’daki istişare ve tedbir örnekleri, sahih hadisler, Kuşeyrî ve Gazâlî’nin açıklamaları üzerinden tevekkülün anlamını…
751’de Talas vadisinde bir ordu yenildi. Fakat bütün Türk topluluklarının inancı aynı gün değişmedi. Abbâsî–Tang mücadelesini, Karlukların rolünü, İslâmlaşmanın farklı yollarını ve kâğıt yapımı hakkındaki meşhur…
Allah ne yapacağımızı biliyorsa başka türlü davranabilir miyiz? Sonuç biliniyorsa neden imtihan ediliyoruz? Kader, dua ve çabayı anlamsız mı kılar? İlâhî bilgi ile zorlama arasındaki ayrımdan insan fiilleri tartışmasına…
Anlamlandırmak · 24 ülkeden 25.438 kişiyi kapsayan pandemi meta-analizi ve 2024 tarihli bir takip araştırması üzerinden teselli, manevî zorlanma ve anlam arayışını inceliyoruz.
Sorgulamak · 16 ülkeden 50.827 kişinin verisi ne söylüyor? Analitik düşünme ve inanç ilişkisini, ters sonuçları, ölçüm sorunlarını ve psikolojik açıklamanın sınırlarını birlikte ele alıyoruz.
İnanmak · Büyük takip araştırmaları ile 48 çalışmalık meta-analizi, olumlu sonuç bulmayan dokuz yıllık bir araştırmayla birlikte okuyoruz. İnanç, topluluk, ruh sağlığı ve nedensellik arasındaki farklar.
Anketten büyük hükme atlamamak için bir okuma rehberi: kavram, örneklem, ilişki, nedensellik ve yaşamda anlam ölçümlerinin sınırları.
Duayı yalnızca sıklığıyla ölçebilir miyiz? Dinî anlam, kişisel yaşantı ve psikolojik araştırmaların cevaplayabildiği sorular üzerine bir okuma.
Bir gencin soru sorması bize neyi gösterir, neyi göstermez? Dinî şüpheyi inançsızlıkla, hastalıkla veya zorunlu bir gelişim basamağıyla özdeşleştirmeden düşünmek.
İnsan zor bir olay karşısında dinî kaynaklara nasıl başvurur? Pargament’in yaklaşımını, olumlu ve olumsuz başa çıkma kavramlarının sınırlarıyla birlikte okumak.
Anlam arayışı neden bir başarı sloganı değildir? Frankl’ın yaklaşımında sorumluluk, sınırlı özgürlük ve kaçınılabilir acıyı ortadan kaldırma yükümlülüğü.
İçsel ve dışsal dinî yönelim ayrımı neyi anlatır? Bir araştırma kavramını insanların samimiyetini yargılayan etikete dönüştürmeden okumak.
Dinî bir yaşantıyı yalnızca kökenine bakarak değerlendirebilir miyiz? William James’in klasik eserinde kişisel tecrübe, dönüşüm, mistisizm ve hayatın meyveleri.
İnancı tek bir sebebe indirmeden insanın dinle kurduğu ilişkiyi anlamak: psikolojik açıklama, teolojik hüküm ve araştırma yöntemi arasındaki sınırlar.
Son sözü söylemek, doğruya ulaşmak mıdır? Kişiye saldırı, korkuluk kurma ve otoriteye hatalı başvuru üzerinden tartışmanın ölçüsünü yeniden düşünmek.
Ateşin yanında pamuğun yandığını görmek, yanmanın zorunlu olduğunu kanıtlar mı? Gazâlî’nin Tehâfüt’ünün XVII. tartışmasını ve İbn Rüşd’ün cevabını; âdet, mucize, tabiî güçler ve kesin bilgi sorunları üzerinden…
Birlikte yaşama, sorumluluk ve tarihî bağlam: Medine Vesikası hakkında konuşurken belge ile yorumun sınırını korumak.
Vakıfları bina fotoğraflarının ötesinde; gelir, hizmet, emek ve süreklilik ilişkileriyle okumak.
İbn Tufeyl’in Hay b. Yakzân’ını yalnız bir ada hikâyesi olarak değil, bilgi ve toplum üzerine bir düşünce deneyi olarak okumak.
Münazara geleneğinden hareketle iddia, delil ve itirazı birbirinden ayıran bir tartışma okuması.
Muhâsibî’nin açtığı sorudan hareketle davranış, görünürlük ve kişinin kendisiyle dürüst ilişkisi üzerine bir okuma.
Çok tekrar edilen bir söz ile güvenilir biçimde aktarılan bir haber arasındaki farkı, kelâmın bilgi tartışmaları üzerinden düşünelim.
Hudeybiye’yi yalnızca sonunda başarıya ulaşan bir antlaşma olarak okumak, yaşandığı andaki zorluğu görünmez kılabilir. Bu dosya, umre niyetiyle başlayan yolculuğu, müzakereyi, antlaşmanın ağır görünen şartlarını ve…
Selçuklu tarihine yalnızca savaşlar ve hükümdarlar üzerinden bakıldığında, ilmin hangi şartlarda sürdürüldüğü görünmez kalır. Bu okuma, Nizâmülmülk’ün faaliyetlerini, Bağdat Nizâmiye Medresesi’ni, vakıf gelirlerini ve…
Bir şeyin tanımını bilmek, onun gerçekten var olduğunu bilmek midir? İbn Sînâ’nın metafiziğine bu soru üzerinden yaklaşan inceleme, mâhiyet ve varlık ayrımını, mümkün ve zorunlu varlığı, açıklama ihtiyacını ve felsefî…
Bir sözün etkileyici olması, sonucunun doğru olduğunu gösterir mi? Bu inceleme, öncül ve sonuç ayrımından başlayarak geçerlilik, sağlamlık, tümevarım ve safsata konularını açıklayıcı örneklerle ele alır. Dinî ve felsefî…
Bir iyiliğin dışarıdan görünen biçimi ile onu yaparken taşıdığımız amaç her zaman örtüşmeyebilir. Bu okuma, ihlâsı yalnızca içtenlik duygusuna indirgemeden niyet, riya ve nefis muhasebesiyle birlikte ele alır.…
Evrenin bir başlangıcının olması ile var olmak için bir açıklamaya ihtiyaç duyması aynı iddia mıdır? Bu okuma, hudûs ve imkân delillerini birbirinden ayırarak delilin öncüllerini, sonuçlarını ve itirazlarını inceler.…
Mekke’den Medine’ye hicreti olayların sırası, kaynakların anlattıkları ve yorumun sınırlarıyla okumak.
Selçuklu dünyasında eğitim, himaye ve şehir ilişkisini Bağdat Nizâmiyesi üzerinden düşünmek.
Bir şeyin ne olduğunu sormak ile varlığının açıklamasını sormak arasındaki farktan metafiziğe açılan bir okuma.
Bir sonucun doğru olması ile öncüllerden doğru biçimde çıkarılması neden ayrı sorulardır?
Tasavvuf metinlerinde mârifet kavramını, tecrübe ve davranışla kurduğu bağ içinde anlamak.
Sonradan meydana gelmek ne demektir? Kelamın klasik delillerinden birini öncülleri, kavramları ve sorularıyla incelemek.
Hz. Muhammed’in hayatını anlamada kaynak, rivayet ve tarihsel bağlamın yeri.
Mimarinin arkasındaki insanları, metinleri ve eğitim ilişkilerini birlikte okumak.
Varlık, bilgi ve değer üzerine düşünürken kavramlarımızı ve gerekçelerimizi nasıl sınarız?
Tasavvufun ahlâk, nefis terbiyesi ve mârifet etrafında kurulan anlam dünyası.
Kelamın temel meselesine yakından bakış: İnanç nasıl açıklanır, delil nasıl kurulur?
Varlığı anlamak, bilgiyi temellendirmek ve iyi bir hayatı düşünmek. İslam felsefesinin temel sorularına açılan bir kapı.
